نرم‌افزار آزاد یا باز‌متن چیست؟
نرم‌افزار با لوازم خانه، همانند میز، صندلی و یا سایر اشیای مصنوع تفاوت‌های عمده‌ای دارد. مهمترین تفاوت نرم‌افزار آن است که همگان طریقه‌ی ساخت و نحوه‌ی کارکرد صندلی را می‌دانند، حال آنکه نحوه‌ی ساخت و چگونگی کارکرد یک نرم‌افزار بدون دردست داشتن کد متن (Source Code) آن مشخص نمی‌باشد. شرکت‌های رایانه‌ای ما را وادار کرده‌اند که به نرم‌افزار نیز همانند اشیای مصنوع نگاه کنیم. آن‌ها نرم‌افزارهایی را به ما می‌فروشند، که ما حق دانستن طریقه‌ی کار آن‌ها را نداریم، از آنجایی که کد متن نرم‌افزار در اختیار ما نمی‌باشد. ما حق نداریم این‌نرم‌افزارها را بهبود بخشیم. ما حق نداریم این نرم‌افزارها را برای مصرف خودمان شخصی‌سازی کنیم. این وضعیتی است که نرم‌افزارهای انحصاری و غیر آزاد به وجود آورده‌اند. وضعیتی که ما کاربران فقط حق استفاده از یک نرم‌افزار بدان گونه که سازنده‌ی آن در نظر گرفته، را داریم.
در ابتدای پیدایش صنعت رایانه، در اواخر دهه‌ی ۵۰، ۶۰ و حتی اوایل دهه ۷۰ میلادی، دانشمندان آن زمان علم رایانه، ترسی نداشتند که کدشان را در اختیار دیگران قرار دهند. در آن زمان‌ها، این دانشمندان، که پایه‌گذاران فن‌آوری‌های امروز هستند؛ همگی در جهت اعتلای دانش جامعه تلاش می‌کردند و پیشرفت علم را به منافع شخصی خود ترجیح می‌دادند. با گشترش صنعت رایانه، عده‌ای در صدد آن برآمدند که بتوانند از این میان، تجارت‌هایی بسازند. این‌ها برخلاف نسل قبلشان، از در اختیار گذاشتن کدهای خود به دیگران امتناع ورزیدند، و کد را اسرار شخصی خود تلقی کردند. بدین ترتیب بود که به مرور زمان فرهنگ همکاری میان دانشمندان علوم رایانه از بین رفت؛ و شرکت‌های رایانه‌ای اقدام به عرضه‌ی بسته‌هایی سیاه به عنوان نرم‌افزار نمودند.
اما عده‌ای حاضر نشدند که این وضع را بپذیرند، و از دست رفتن آزادی‌هایشان در زمینه‌ی نرم‌افزاری که خریده‌اند را قبول کنند. از این جمله ریچارد استالمن یکی از متخصصین و برنامه‌نویس‌های دانشگاه MIT بود. او که با چشم خویش، شاهد از دست رفتن آزادی‌هایش بود، تصمیم گرفت که به مبارزه با نرم‌افزارهای انحصاری بپردازد. وی در سال ۱۹۸۴، بنیاد نرم‌افزار آزاد را پایه‌گذاری کرد. هدف اولیه‌ی این بنیاد، ساخت سیستم‌عاملی کاملا آزاد بود. برای این منظور پروژه‌ی گنو تاسیس گردید. در آن زمان قرار شد که GNU مخفف GNU's Not Unix، سیستم عاملی شبیه یونیکس باشد، که بتواند تمامی قابلیت‌ها و امکانات سایر یونیکس‌ها را در اختیار کاربرانش قرار دهد. پروژه‌ی گنو، بسیاری از برنامه‌های لازم برای ساخت چنین سیستمی را نوشت، و در سال ۱۹۹۱ با اضافه شدن هسته‌ی لینوکس به سایر نرم‌افزارهای گنو، سیستم‌عامل گنو/لینوکس عملا قابل استفاده گردید.
در ابتدای تاسیس بنیاد نرم‌افزار آزاد، اکثر رسانه‌های جمعی، هدف این سازمان را خیالی واهی می‌پنداشتند. آنان می‌پرسیدند که "چگونه یک نفر به تنهایی می‌تواند سیستم عامل بنویسد؟" اما استالمن تنها نماند. در طول سا‌ل‌های بعد، تعداد کثیری از کسانی که عقایدی مشترک با استالمن داشتند به او پیوستند، و پروژه‌ی گنو تبدیل به پروژه‌ای جهانی متشکل از خیل عظیمی برنامه‌نویس گردید و تبدیل به سمبلی برای سایر پروژه‌های نرم‌افزار آزاد شد. پس از آن دانشگاه برکلی تصمیم گرفت که نسخه‌ای آزاد از سیستم‌عامل یونیکس خود با نام BSD را عرضه کند. این کار پس از مشکلات بسیار در سال ۱۹۹۴ انجام شد، و بازماندگان آن سیستم عامل، با نام‌های Free BSD ، Net BSD و Open BSD امروزه همچنان سیستم‌هایی بسیار محبوب و با قابلیت می‌باشند. در ۱۹۹۲، پروژه‌ی XFree 86 با هدف ساخت نسخه‌ای آزاد از X Window System بنیان نهاده شد و چند سال بعد بنیاد آپاچی (Apache) ، نیز، که امروزه تولید کننده‌ی محبوبترین نرم‌افزار کارگزار وب در جهان است، شروع به کار کرد.
اما نرم‌افزار آزاد چیست؟ نرم‌افزار آزاد نرم‌افزاری است که کاربران آن مشخصا حقوق زیر را داشته باشند:
۰. آزادی در اجرای برنامه، برای هر مقصودی.
۱. آزادی مطالعه چگونگی کارکرد برنامه، و وفق آن با نیازهای خود. دسترسی به کد متن پیش‌شرط این مورد می‌باشد.
۲. آزادی پخش مجدّد کپی‌هایی از برنامه تا بتوانید به همسایه خود کمک کنید.
۳. آزادی بهبود برنامه، و انتشار اصلاحات به عموم، تا تمام جامعه بهره برد. دسترسی به کد مرجع پیش‌شرط این مورد می‌باشد.

در سال ۱۹۹۸، عده‌ای که عقیده داشتند واژه‌ی نرم‌افزار آزاد مناسب نمی‌باشد، شروع به استفاده از واژه‌ی باز متن کردند. تفاوت این گروه با طرفداران پروژه‌ی گنو و نرم‌افزار آزاد در این است که به عقیده‌ی این گروه نرم‌افزار انحصاری اشکالی ندارد، اما نرم‌افزار متن باز صرفا بهتر است، حال آنکه به عقیده‌ی طرفداران نرم‌افزار آزاد، نرم‌افزار انحصاری غلط است و باعث عقب ماندن جامعه می‌گردد. گروهی نیز به تازگی برای آنکه خود را به هیچ یک از این کمپ‌ها نسبت ندهند،‌ از عبارت Free/Libre Open Source Software یا FLOSS استفاده می‌کنند که مجموعه‌ای از همه‌ی واژه‌های توصیف کننده‌ی نرم‌افزار آزاد می‌باشد.

فارسیKDE چیست؟
پروژه‌ی فارسیKDE از آنجا شروع شد، که تعدادی عاشق گنو/لینوکس و نرم‌افزار آزاد متوجه شدند که در لیست زبان‌های محیط گرافیکی محبوب آن‌ها یعنی KDE، جای فارسی خالی است. در سال ۱۹۹۹، مدیر پروژه‌ی فارسی KDE با مسؤلین KDE تماس گرفت و مشخص شد که KDE هنوز از زبان‌های راست به چپ، مانند فارسی، پشتیبانی نمی‌کند. برنامه‌نویسان KDE در آن زمان به ما گفتند که با عرضه‌ی نسخه‌ی KDE ۳/۰، این پشتیبانی صورت خواهد گرفت. در آن زمان، ما با کمک تعدادی از دوستانمان، طرح صفحه‌کلید امروزی گنو/لینوکس را با پیروی از مصوبات شورای عالی انفورماتیک کشور طراحی کردیم، و همچنین به امر پشتیبانی زبان‌های راست به چپ در KDE نیز یاری رساندیم. با عرضه‌ی نسخه‌ی ۰/۳ KDE در ماه می سال ۲۰۰۲، کار ترجمه‌ی KDE شکل جدی به خود گرفت. در طول این ماه‌ها، گروه کوچک ما، توانست که محیط KDE را ترجمه کند، و فارسی را به عنوان یکی از زبان‌های KDE، وارد نسخه‌ی ۱/۳ KDE کند. این نسخه که در ۲۸ ژانویه امسال عرضه شد، زبان فارسی را نیز به لیست بلند بالای زبان‌های ترجمه شده‌ی خود افزود.
لازم به ذکر است که تا کنون تنها قسمت اولیه، یعنی پایه‌ی KDE به فارسی ترجمه شده است. هر جند که خود همین پایه، شامل تعداد زیادی نرم‌افزار، و تقریبا مهمترین نرم‌افزارهای KDE می‌شود، اما هنوز تعداد بسیاری از نرم‌افزارهای KDE ترجمه نشده باقی مانده‌اند، که ترجمه‌ی آن‌ها، از آنجایی که گروه کوچک ما توانایی‌های محدودی دارد، نیازمند کمک بیشتر جامعه‌ی نرم‌افزار آزاد ایران می‌باشد. ما در نظر داریم برای نسخه‌ی ۲/۳ KDE، که قرار است در نیمه‌ی دوم سال ۲۰۰۳ عرضه شود، تعداد بیشتری از نرم‌افزارهای KDE را ترجمه کرده، و همچنین سیستم تقویم جلالی (هجری شمسی) را به آن بیافزاییم.

پروژه‌ی KDE چیست؟
از اواخر دهه‌ی ۶۰ میلادی که یونیکس، در آزمایشگاه‌های شرکت بل زاده شد، تا به امروز، این سیستم همواره به قدرت و پایداری مداوم معروف بوده است. در تمامی این سال‌ها یونیکس بر روی رایانه‌های Mainframe و کارگزارهای پیشرفته حکمرانی کرده است. اگر یونیکس نبود، امروزه اینترنت وجود نمی‌داشت. TCP/IP، پست الکترونیکی، و بسیاری دیگر از قراردادها و برنامه‌هایی که امروزه مورد استفاده‌ی کاربران رایانه هستند، با یونیکس متولد شدند و رشد یافتند. اما، در تمام این دوران، استفاده‌ از یونیکس هیچگاه برای کاربران معمولی رایانه آسان نبود. استفاده از یونیکس نیازمند دانش نسبتا بالای رایانه بود، و بر عکس ویندوز یا مکینتاش، محیط گرافیکی جذابی برای آن وجود نداشت. تلاش‌های شرکت‌هایی همانند Wind River و NEXT Step نیز در راه ساده کردن یونیکس نتیجه نداد؛ این عوامل، جنگ یونیکس‌ها با یکدیگر، و یک سری دادگاه‌های حقوقی از طرف شرکت AT&T دست در دست هم داده، گسترش یونیکس در بازار رایانه‌های خانگی را متوقف کرده و راه را برای ویندوز مهیا ساختند.

در این حال بود که پروژه‌ی KDE در اواخر سال ۱۹۹۶ به وجود آمد. اهداف KDE عبارت بودند ازآماده سازی بستری مناسب برای نوشتن نرم‌افزار برای یونیکس و گنو/لینوکس؛ و فراهم کردن محیط گرافیکی جذاب برای ایستگاه‌های کاری یونیکس و گنو/لینوکس. KDE در ابتدا یک پروژه‌ی عمدتا آلمانی بود، که به مرور زمان گسترش یافت و امروزه بدل به شبکه‌ای از مهندسان نرم‌افزار معتقد به نرم‌افزار آزاد در سراسر جهان شده است. KDE که مخفف "K Desktop Environment" می‌باشد، با پیشرفت خیره‌کننده‌اش طی سال‌های اخیر، تبدیل به تاج طلایی پروژه‌های نرم‌افزار آزاد گردیده است، به گونه‌ای که جدیدترین نسخه‌ی آن یعنی نسخه‌ی ۱/۳ هم از نظر زیبایی و چشم نوازی، و هم از نظر قابلیت‌ و کارایی با محیط‌های ویندوز و مکینتاش رقابت می‌کند، و به اعتقاد بسیاری، حتی از آن‌ها پیشی گرفته است.

محیط میزکار KDE شامل برنامه‌ها و نرم‌ افزارهای گوناگون و متنوعی می‌باشد. نرم‌افزار‌های شبکه، برنامه‌ی FTP ، پست الکترونیکی (KMail) و گفتگوی مستقیم (Kopete) ؛ نرم‌افزارهای گرافیکی و ویرایش تصویر (Kontour)، پخش موسیقی (noatun) ، پخش فیلم (!aKtion) و کار با دوربین‌های دیجیتال (Kamera) و پویشگر (Kooka) و چاپگر (Kdeprint) ، نرم‌افزار‌های مدیریت سیستم همانند مرکز کنترل، مرورگر صفحات وب (Konqueror) ، نرم‌افزارهای دورنما (KFax) ، طراحی صفحات وب (Quanta) ، محیط برنامه‌نویسی (KDevelop) ، تعدادی بازی (Kdegames) ، نرم‌افزارهای آموزشی (Kdeedu) ، و یک مجموعه‌ی کامل نرم‌افزارهای اداری (KOffice) شامل واژه‌پرداز (KWord) ، صفحه‌گسترده (KSpread) ، نمایش KPresenter و بسیاری نرم‌افزار‌های دیگر، محیطی کامل را برای کاربران فراهم کرده‌اند.
با توجه به سرعت پیشرفتی که KDE از خود نشان داده است، پیش‌بینی آینده‌ی آن کاری بس دشوار است. به تازگی دولت آلمان طی پروژه‌ای با نام Kroupware ، اقدام به اضافه کردن پاره‌ای امکانات به KDE کرده است. سایر دول اروپایی نیز همگی مشغول بررسی KDE می‌باشند. شرکت Apple برای ساخت مرورگر جدید خود به نام Safari ، از مرورگر Konqueror، استفاده کرده و پیشرفت‌های خود به این مرورگر را در اختیار پروژه‌ی KDE قرار داده است. همگی نشانه‌ها بیانگر آن است که آینده‌ی درخشانی در انتظار این پروژه می‌باشد وسناریوی "یونیکس سخت است" دیگر صادق نیست. ترکیب KDE/لینوکس آماده‌ی فتح رایانه‌های رومیزی می‌باشد.

گنو/لینوکس قابل نصب است؟
شاید با دیدن شبدیکس، که سیستم عاملی زنده است، این سؤال برای بعضی پیش آید که آیا همه‌ی گنو/لینوکس‌ها همینگونه‌اند و بدون نصب اجرا می‌شوند و تنظیمات آن‌ها ذخیره نمی‌گردد؟ جواب این سؤال منفی است. گنو/لینوکس هم همانند مایکروسافت ویندوز، و در حقیقت همانند تمام سیستم‌عامل‌های دیگر بر روی دیسک سخت نصب می‌شود. در حقیقت، گنو/لینوکس تقریبا روی هر نوع سازه‌ی رایانه‌ای قابل نصب است. از سازه‌ی IA32 که اکثر ما از آن استفاده می‌کنیم، و شامل پردازنده‌های Intel و AMD می‌شود، تا سازه‌ی PowerPC (پردازنده‌های IBM و Motorola)، سازه‌ی Sparc (پردازنده‌های Sun)، سازه‌ی Alpha (پردازنده‌های HP)، و سازه‌های دیگری که ذکر آن‌ها در اینجا ضرورتی ندارد. گنو/لینوکس همچنین می‌تواند به آسانی در کنار سایر سیستم‌عامل‌‌ها از جمله مایکروسافت ویندوز، بر روی یک رایانه قرار گیرد. در این حالت شما یک رایانه‌ی به اصطلاح Multi Boot خواهید داشت، و هنگام روشن نمودن رایانه، سیستم‌عامل مورد نظرتان را انتخاب کرده و وارد آن می‌شوید

گنو/لینوکس چیست؟
گنو/لینوکس یک سیستم عامل است. احتمالا شما هم‌اکنون سیستم عاملی روی رایانه خود دارید و می‌دانید که سیستم عامل، مهمترین برنامه‌ی رایانه است که وظیفه‌ی مدیریت سایر برنامه‌ها، مدیریت سخت‌افزار و ارتباط میان نرم‌افزار با سخت‌افزار را بر عهده دارد. سیستم عامل شما ممکن است مایکروسافت ویندوز، نسخه‌ای از داس، اپل مکینتاش، یا نسخه‌ای از یونیکس باشد (سیستم عامل‌های دیگری نیز وجود دارند). گنو/لینوکس یک سیستم عامل شبیه یونیکس است که هسته‌ی آن توسط فردی با نام "لینوس توروالدس" که در اوایل دهه‌ی نود، دانشجوی دانشگاه هلسینکی فنلاند بود نوشته شد؛ و اولین نسخه‌ی آن در سال ۱۹۹۱ انتشار یافت. سپس نرم‌افزارهایی که پروژه‌ی "گنو" تهیه و تولید کرده بود، در کنار این هسته قرار گرفت، و سیستم عامل گنو/لینوکس را تشکیل داد. از آن جایی که بسیاری از نرم‌افزارهای مهم درون این سیستم، از محصولات پرو‌ژه‌ی گنو می‌باشد نام صحیح این سیستم عامل "گنو/لینوکس" است.
گنو/لینوکس مزیت‌های بسیاری نسبت به سایر سیستم عامل‌ها دارد. به طور خلاصه می‌توان نقاط قوت گنو/لینوکس را در امنیت بسیار بالا به دلیل وجود دیواره‌ی آتش در هسته‌ی سیستم عامل و همچنین وجود لایه‌های امنیتی مختلف در آن، تعداد انگشت شمار ویروس‌های رایانه‌ای شناخته شده برای آن، پایداری بسیار بالا به دلیل طراحی درست هسته، بدین صورت که اشکال در یک نرم‌افزار باعث ناپایداری کل سیستم نمی‌گردد، سرعت بالای سیستم عامل، به دلیل در دسترس بودن کد متن برنامه، و در نتیجه امکان کامپایل برنامه برای یک سخت‌افزار خاص، قیمت بسیار پایین آن، از آن‌جایی که خود سیستم عامل و اکثر نرم‌افزار‌های آن به رایگان در دسترس می‌باشند؛ خلاصه کرد. لینوکس همچنین یک هسته‌ی کاملا چند وظیفه‌ای می‌باشد، و از سال‌ها قبل از آنکه ویندوز به وجود آمده باشد و در زمانی که داس یک سیستم عامل تک وظیفه‌ای بود؛ این سیستم توانایی اجرای چند وظیفه به صورت همزمان را داشت. لینوکس سیستمی چند کاربری است، و این مفهوم را به حد اعلای خود رسانده، زیرا چند کاربر، می‌توانند از یک سیستم به طور همزمان و بدون دخالت در وظایف یکدیگر استفاده کنند. نسخه‌ی فعلی هسته‌ی لینوکس که نسخه‌ی ۴/۲ است، توانایی بهره‌وری از ۸ پردازنده را به صورت همزمان دارد، و این قابلیت در نسخه‌ی بعدی آن به ۱۶ پردازنده خواهد رسید.
مهمترین برتری گنو/لینوکس، نسبت به سیستم‌عامل‌های انحصاری آن است که این سیستم نرم‌افزار آزاد است. هیچ شرکت، دولت یا گروهی صاحب گنو/لینوکس نیست. شرکت‌ها و گروه‌های بسیاری اقدام به تولید مجموعه نرم‌افزارهای خود، که "پخش" نام دارد کرده‌اند. تعداد دقیق پخش‌های گنو/لینوکس مشخص نیست، اما آنچه که مسلم است آن است که بیش از ۲۰۰ پخش ثبت شده‌ی گنو/لینوکس وجود دارد. هر شخصی، با کمی دانش فنی و کمی وقت می‌تواند سیستم عامل گنو/لینوکس خودش را درست کند. با این وجود اکثرا افراد ترجیح می‌دهند که از پخش‌های از پیش ساخته شده استفاده کنند. از معروفترین پخش‌های گنو/لینوکس می‌توان به دبیان (Debian) ، رد هت (RedHat) ، مندریک (Mandrake) ، زوز (SuSE) و جنتو (Gentoo) اشاره کرد